KOŚCIÓŁ PARAFIALNY I CMENTARZ W SZCZEPANOWIE W OKRESIE OD XI DO XX W. (CZĘŚĆ II)

W 1893 r. probostwo w parafii Szczepanów objął ks. Szczepan Kossecki (1893-1932). Z jego inicjatywy w 1911 r. przystąpiono do budowy nowego, neogotyckiego kościoła p.w. św. Stanisława, łącząc go umiejętnie ze świątynią ,,długoszowską”, która dla rozrastającej się liczebnie parafii (w r. 1910 należało do niej 8235 wiernych) stała się zbyt ciasna. Autorem projektu budowli był Jan Sas – Zubrzycki, architekt i prof. Politechniki Lwowskiej. Przedsięwzięcie budowy nowego kościoła wspierała finansowo miejscowa Spółka Oszczędności i Kredytów (powstała w 1907 lub 1908 r.), której jednym z członków-założycieli był proboszcz Kossecki. W okresie budowy świątyni Spółdzielnia z reguły na ten cel przeznaczała wypracowaną dywidendę. Nie były to znaczne kwoty, gdyż działalność finansowa Spółki nie przynosiła dużych zysków ze względu na brak chętnych do zaciągania pożyczek, przy równoczesnym lokowaniu w kasie sporych kwot wkładów oszczędnościowych.

Budowę nowej świątyni ukończono w 1914 r. Kościół zbudowany z cegły i kamienia posiadał dwie nawy oraz wielobocznie zamknięte prezbiterium z umieszczoną przy nim zakrystią ( poprzednią zakrystię znajdującą się przy północnej ścianie prezbiterium starego kościoła rozebrano). Z kościołem ,,długoszowskim” łączył się od strony północnej poprzez trzy ostrołuczne arkady. Od frontu świątynię zdobiła wysoka, pięciokondygnacyjna wieża, po bokach której wybudowano dwie niskie, kwadratowe baszty. Wnętrze nowego kościoła nakryte zostało sklepieniem krzyżowo – żebrowym. Do zakrystii prowadził kamienny portal z XVI w., przeniesiony z rozebranej kruchty przy starym kościele, ozdobiony herbami Ostoja i Dębno. Na zewnątrz budowla udekorowana została skarpami i fryzami.

W czasie I wojny światowej, w końcu listopada 1914 r., na skutek wymiany ognia między wojskami rosyjskimi okopanymi w Szczepanowie, a wycofującymi się z okolic Jadownik Austriakami doszło do pożaru, który objął kościół ,,długoszowski”. Spłonął wtedy dach, drewniany strop pokrywający nawę, zaś częściowemu zniszczeniu uległy ściany świątyni oraz krzyżowo – żebrowe sklepienie nad prezbiterium. Również prawie całe wyposażenie wnętrza uległo spaleniu. Przepadły wówczas ołtarze, obrazy, rzeźby, chór muzyczny i organy. Nowy kościół ocalał. Trwałym śladem upamiętniającym tragiczne wojenne wydarzenia z listopada i grudnia 1914 r. jest kwatera wojskowa zlokalizowana na cmentarzu parafialnym w Szczepanowie oraz cmentarze wojskowe w sąsiednich miejscowościach.

Gotycką świątynię odbudowano w latach 1926 – 27, dzięki wysiłkom powstałego w tym celu Komitetu restauracyjnego pod przewodnictwem ówczesnego wikariusza szczepanowskiego ks. Marcina Dybca. Z pomocą mieszkańcom parafii pospieszyli m.in. Wojewódzkie Konserwatorium Zabytków w Krakowie (wsparcie finansowe), patron kościoła w Szczepanowie – Antoni Götz Okocimski (cegła), właściciel dworu w Dębnie – Edmund Jastrzębski (drewno budulcowe) i Powiatowa Komisja Pożyczkowa w Brzesku (drewno budulcowe i kredyt). Dzięki temu przeprowadzono rekonstrukcję ścian kościoła i zniszczonej części gotyckiego sklepienia nad prezbiterium. Dach pokryto dachówką, a spalony strop nad nawą zastąpiono nowym, kasetonowym z drzewa modrzewiowego. Wnętrze kościoła ,,długoszowskiego” ozdobiły figuralne witraże z 1927 r., zaprojektowane przez malarza Józefa Edwarda Dutkiewicza oraz XVIII – wieczny ołtarz (obecnie ołtarz Matki Bożej Nieustającej Pomocy), który parafia św. Mikołaja z Bochni przekazała w darze kościołowi w Szczepanowie po pożarze.

Dnia 26 maja 1930 r. odbyła się uroczysta konsekracja nowego, neogotyckiego kościoła p.w. św. Stanisława, której dokonał bp Edward Komar. Centralnym obiektem zdobiącym wnętrze nowej świątyni był ołtarz główny zaprojektowany przez Jana Sas – Zubrzyckiego w stylu neogotyckim, wykonany z kamienia, marmuru i drewna. Nastawa ołtarzowa miała charakter tryptyku. W centrum znajdował się obraz przedstawiający św. Stanisława w stroju pontyfikalnym, udzielającego błogosławieństwa, klęczącemu u jego stóp rycerzowi Piotrowi. Obraz namalował na płótnie Leonard Stroynowski z Krakowa w 1923 r. Skrzydła boczne tryptyku zdobiły płaskorzeźby związane z życiem św. Stanisława: Narodzenie św. Stanisława, Upominanie króla Bolesława Śmiałego, Wskrzeszenie rycerza Piotra i Męczeństwo św. Stanisława. Integralną część ołtarza stanowiły ponadto rzeźby św. św. Piotra i Pawła, a także godło z orłem piastowskim. Z ołtarzem głównym nowego kościoła idealnie współgrała neogotycka ambona z 1920 r., także projektu Zubrzyckiego, ozdobiona płaskorzeźbami: Chrystusa Dobrego Pasterza i czterech Ewangelistów. Wyposażenie wnętrza nowej świątyni uzupełniał boczny neobarokowy ołtarz z 1927 r., poświęcony Najświętszemu Sercu Pana Jezusa.

W okresie pełnienia w Szczepanowie funkcji proboszcza przez ks. Władysława Mendralę ( 1932 – 1969), w kościele parafialnym w 1948 r. wykonano modrzewiowy chór muzyczny, zamontowano na nim zakupione rok wcześniej 30 – głosowe pneumatyczne organy, przeprowadzono elektryfikację i radiofonizację świątyni (ok. 1950 r.), a w latach 1955 – 60 wybudowano dalszą część muru ogrodzeniowego wraz z czterema kaplicami projektu Bronisława Kulki z Tarnowa. Rzeźby w kaplicach były dziełem artystów Bogdany i Anatola Drwalów z Tarnowa. W latach 1959 – 1961 kościół otrzymał nową polichromię autorstwa krakowskiego malarza Macieja Makarewicza. W nawie gotyckiej świątyni poświęcono ją tematyce 1000 – lecia chrześcijaństwa w Polsce, a w prezbiterium św. Marii Magdalenie, zaś w nowym kościele wydarzeniom z życia św. Stanisława i innych polskich świętych. Wnętrze kościoła wzbogaciło się w tym okresie o neobarokowy ołtarz boczny z 1955 r.

W 1970 r. kościół wyposażony został w instalację grzewczą. Kolejną serię prac remontowo – porządkowych wykonano w kościele parafialnym w Szczepanowie w r. 1977, już za czasów proboszcza ks. Władysława Bielatowicza (1973 – 2001), w związku z przygotowaniami do obchodów jubileuszu 900 – lecia śmierci św. Stanisława. Podniesiono wtedy poziom prezbiterium neogotyckiej świątyni na wysokość trzech stopni w stosunku do poziomu nawy. Odnowiono nastawę ołtarza głównego, w centrum której, w kwietniu 1978 r. umieszczono kopię XV – wiecznego obrazu św. Stanisława znajdującego się w kościele na cmentarzu. Święty siedzi na tronie, w jednym ręku trzyma pastorał, drugą błogosławi. U stóp świętego Stanisława klęczy rycerz Piotr i przedstawiciele rodu Turzynitów. Kopię obrazu wykonał Wagner, artysta malarz z Krakowa. Zaprojektowano i wykonano nowy ołtarz „twarzą do ludu” oraz ławę przyścienną dla duchowieństwa. Wszystkie prace w prezbiterium były dziełem artystów rzeźbiarzy – Drwalów z Tarnowa. Uporządkowano kościół. Usunięto z niego luźno stojące stołki, krzesła i kuchenne ławki, a wykonano jednolite dla całego wnętrza ławy przyścienne z oparciem i takież ławy bez oparcia dla ustawienia w innych wolnych miejscach. Przeprowadzono korektę instalacji radiofonizacyjnej i zmieniono skrzynki głośnikowe.

W latach 70 – tych pojawił się problem wyczerpania się gruntów przeznaczonych na pochówek dla zmarłych na cmentarzu parafialnym. Jego powierzchnia w 1973 r. wynosiła 1 ha 21 a. Powiększono ją poprzez zakup nowego terenu. W połowie lat 80 – tych na cmentarzu znajdowały się wyłącznie nagrobki XX – wieczne, między którymi rosły stare drzewa: lipy i dęby na obrzeżach oraz brzozy, graby i kasztany rozmieszczone nieregularnie na terenie całego cmentarza.

Krzysztof Żurek